VADEMECUM PRZEDROZWODOWE

Spis treści

I. ROZWÓD A KONTAKTY Z DZIECKIEM

II. ALIMENTY

III. PODZIAŁ MAJĄTKU

IV. ROZWÓD

I. ROZWÓD A KONTAKTY Z DZIECKIEM

Kontakty a władza rodzicielska

Pojęcie władzy rodzicielskiej i kontaktów nie są tożsame. Zgodnie z Art. 113 KRiO niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej.

Osobisty kontakt dziecka z obojgiem rodziców jest niezwykle ważny w celu zbudowania relacji i więzi emocjonalnej. Dla dobra dziecka konieczne jest sprawowanie przez oboje z rodziców opieki nad dzieckiem oraz uczestniczenie w jego wychowaniu.

Porozumienie małżonków a rozstrzyganie przez Sąd

Na etapie przedsądowym małżonkowie mogą sporządzić pisemne porozumienie, dotyczące władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

Porozumienie rodzicielskie ma charakter fakultatywny. Artykuł 58 § 1 zd. 2 KRiO wymaga przedstawienia porozumienia w formie pisemnej a w swojej treści powinno ono drobiazgowo określać sposób wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie.

Sąd uwzględnia je, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. W przeciwnym wypadku sąd samodzielnie wyda rozstrzygnięcie w tym zakresie, biorąc pod uwagę prawo do wychowania dziecka przez oboje rodziców. Rodzice mogą podyktować treść porozumienia rodzicielskiego do protokołu z przebiegu posiedzenia, aby było ono częścią wyroku. Jednakże należy pamiętać, że Sąd nie orzeka o kontaktach z dzieckiem, tylko na zgodny wniosek Stron. Zatem Strony, składając taki wniosek albo powinny przestrzegać poczynionych ustaleń co do zakresu kontaktów albo każdorazowo porozumiewać się w tym zakresie.

Jeśli małżonkowie wnioskowali o nierozstrzyganie o kontaktach, a po rozwodzie nie mogą dojść w tej sprawie do porozumienia należy złożyć do sądu rejonowego wniosek o ustalenie kontaktów wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia i zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kontaktów z dzieckiem.

Wniosek o ustalenie kontaktów wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia

Wniosek o zabezpieczenie kontaktów może być pomocnym rozwiązaniem w sytuacji, gdy podczas rozwodu rodzic ma utrudniony kontakt z dzieckiem. Zgodnie z art. 7301 Kodeksu postępowania cywilnego udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes prawny istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.

Ponadto zgodnie z art. 92 ustawy z 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-COV-2 możliwe jest rozpoznanie wniosku o udzielenie zabezpieczenia na posiedzeniu niejawnym. Sądy uwzględniając długi czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy (co skutkowałoby dalszym brakiem kontaktu dziecka z rodzicem) mają instrumenty pozwalające na jak najszybsze rozpoznanie wniosków.

Sankcja pieniężna za naruszenie obowiązków w przedmiocie kontaktów z dzieckiem

Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, to sąd opiekuńczy, na podstawie art. 59815 KPC, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, może zagrozić jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku.

Jeżeli osoba, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, nie wypełnia nadal swego obowiązku, sąd opiekuńczy, na podstawie art. 59816 KPC, nakazuje jej zapłatę należnej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń.

Na podstawie art. 756 2 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeksu postępowania cywilnego można wnosić do sądu, aby ten uwzględniając wniosek o zabezpieczenie sposobu kontaktów jednocześnie zagroził on obowiązanemu nakazaniem zapłaty na rzecz uprawnionego określonej sumy pieniężnej na wypadek naruszenia obowiązków określonych w tym postanowieniu.

Kontakty z dzieckiem a SARS-COV-2

Ministerstwo Sprawiedliwości informuje, że w mocy pozostają wszystkie postanowienia wydane przez sądy w sprawie kontaktów z dziećmi przez rodziców, którzy żyją oddzielnie. W mocy pozostają zarówno postanowienia prawomocne, jak i nieprawomocne, lecz natychmiast wykonalne, wydane w trybie zabezpieczenia. Brak realizacji tych postanowień może prowadzić do wszczęcia odpowiedniego postępowania, a następnie nakazania zapłaty określonej sumy pieniężnej na podstawie przepisów art. 59815, art.59816 i art. 59822 Kodeksu postępowania cywilnego. Odmowa wykonania orzeczenia sądu może wynikać jedynie z zakazów, wynikających z zastosowanej kwarantanny.

Gdzie złożyć wniosek

Sądem właściwym w sprawie o ustalenie kontaktów jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania, sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu. Wniosek o ustalenie kontaktów podlega opłacie 100 zł.

II. ALIMENTY

Alimenty na rzecz małoletniego dziecka

Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Wysokość alimentów na rzecz dziecka

Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego (czyli dziecka) oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (czyli rodzica) i jest każdorazowo rozstrzygane przez odpowiednie Sądy Rodzinne. Czynnikami, od których uzależniona jest wysokość alimentów są również zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego. Sąd nie kieruje się tylko wysokością wynagrodzenia, które w danym czasie otrzymuje rodzic, ale jego możliwościami zarobkowymi. W chwili obecnej polskie ustawodawstwo nie przewiduje tabel alimentacyjnych, które wprowadzałyby ujednolicenie stawek alimentacyjnych w zależności od wieku dziecka oraz jego potrzeb. Zastosowanie ww. regulacji wskazywałyby wysokość alimentów na dziecko oraz nie powodowałyby pola do nadużyć ze strony osób uprawnionych. Celem statutowym naszego Porozumienia jest ich ujednolicenie.

Obowiązek alimentacyjny

Osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny to nie tylko mężczyźni, są wśród nich także kobiety. W porównaniu z mężczyznami kobiety są wciąż w mniejszości, ale często w sądach rodzinnych mające szansę na zasądzenie stosunkowo niskich alimentów, zwykle niższych niż w przypadku mężczyzny. Zwykło się przyjmować na normę, że kobiety zarabiają mniej, są dyskryminowane, gorzej traktowane na rynku pracy, przez długie lata zależne finansowo i nie potrafiące się odnaleźć w rzeczywistości – co jest błędnym przeświadczeniem.

Coraz więcej ojców chce mieć czynny udział w wychowaniu dzieci, także wzorem kobiet, ojcowie korzystają z równouprawnienia, występują o alimenty na dzieci, chcą partycypować dodatkowo w kosztach jego utrzymania poza obowiązkiem alimentacyjnym, brać aktywny udział w ich życiu, decydować o istotnych ich sprawach i opiekować się nimi, co daje możliwość aktywizacji zawodowej kobietom. Kobiety w obecnym świecie są coraz bardziej samodzielne, zaradne i niezależne i należy im się równe traktowanie, także przed Sądami Powszechnymi.

Mimo poruszenia problemu niealimentacji w przestrzeni publicznej realnie niewiele się zmieniło, a brak zbyt wielu instrumentów prawnych nie zmusza osób zobowiązanych do tego, aby wywiązały się należycie ze swoich obowiązków. Niealimentacja to problem nie tyle ojców co i matek – pamiętajmy ,,Alimenty to nie prezenty’’- szanujmy i kochajmy nasze dzieci, pamiętając, że największymi ofiarami braku świadczenia alimentacyjnego przez rodzica są właśnie one.

Alimenty – gdzie złożyć pozew?

Sądem właściwym w sprawie o alimenty będzie sąd rejonowy dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.

III. PODZIAŁ MAJĄTKU

Wspólność majątkowa małżeńska

Wspólność majątkowa powstaje między małżonkami z mocy ustawy z chwilą zawarcia małżeństwa, chyba, że została zawarta umowa majątkowa małżeńska tzw. intercyza. Zgodnie z zasadą wynikającą z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Istnieje możliwość żądania ustalenia nierównych udziałów  w majątku wspólnym, ale następuje ono w wyjątkowych przypadkach i wymaga orzeczenia sądu.

Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym

Każdy z małżonków może żądać ustalenia przez sąd nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym. Ustalenie nierównych udziałów następuje z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego. Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Skład majątku wspólnego małżonków

  • pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
  • dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
  • środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
  • kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS

Skład majątku osobistego małżonków

  • przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
  • przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił
  • prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
  • przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
  • prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
  • przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
  • wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
  • przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
  • prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
  • przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Podział majątku

Podział majątku może być dokonany w postępowaniu sądowym bądź w umowie zawartej przez współmałżonków. Jeśli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość to umowa o podział majątku wspólnego musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Warto pamiętać o tym, aby nie zwlekać z podpisaniem stosownej umowy na etapie przedsądowym, gdyż to ona właśnie zabezpiecza nas chociażby przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka. Podział majątku może być dokonany również w sprawie o rozwód. Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego.

Podział majątku a nieruchomość na kredyt

W sprawie o podział majątku sąd dokonuje podziału jedynie aktywów. Sąd nie będzie dzielił pasywów (długi i kredyty). Dokonany zarówno w umowie, jak i sądownie podział majątku nie ma wpływu na zobowiązania wynikające z umowy o kredyt hipoteczny a byli małżonkowie nadal pozostają współkredytobiorcami. Małżonkowie mogą zdecydować, że to osoba, której zostanie przyznane mieszkanie będzie spłacała kredyt. Warto w tym celu zawrzeć odpowiednią umowę. W przypadku zaległości w spłacie kredyty bank może żądać zapłaty również od drugiego kredytobiorcy. Aby uniknąć takiej sytuacji konieczne jest uzyskanie zgody banku na zwolnienie jednego z małżonków ze spłaty długu, co w większości przypadków wiąże się także ze spłatą wierzytelności na rzecz Zbywcy.

Gdzie złożyć wniosek

Sądem właściwym w sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami będzie sąd rejonowy, bez względu na wartość majątku podlegającego podziałowi. Wniosek o podział majątku należy złożyć do sądu miejsca położenia majątku.

IV. ROZWÓD

1) USTANIE MAŁŻEŃSTWA

 Zgodnie z polskim ustawodawstwem związek małżeński może ustać z trzech przyczyn:

  • Uznanie jednego z małżonków za zmarłego
  • Unieważnienie
  • Rozwód

2) PRZYCZYNY ORZECZENIA ROZWODU

Zgodnie z polskim ustawodawstwem orzeczenie rozwodu może zostać orzeczone w wypadku zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego w sferze:

  • Gospodarczej
  • Fizycznej
  • Duchowej

Wszystkie te czynniki muszą występować jednocześnie.

Należy przy tym pamiętać, że mimo istnienia wszystkich powyższych przesłanek dopuszczalności rozwodu nie można go udzielić, jeśli:

  • z jego powodu ucierpiałoby dobro małoletnich dzieci, jeżeli udzielenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego;
  • rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi na to zgodę; bądź drugi małżonek nie wyraził zgody na rozwód, ale odmowa byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego;

3) FORMY ROZWODU

  • rozwód z orzekaniem o winie (kończący małżeństwo z winy jednego z małżonków lub obojga) – w takim przypadku sąd może zasądzić alimenty od osoby, przez którą ustaje związek małżeński na korzyść poszkodowanej osoby;
  • rozwód bez orzekania o winie (za porozumieniem stron) – w tym przypadku małżonkowie zrzekają się praw roszczeniowych w stosunku do drugiej osoby.

4) ORZEKANIE O WINIE A BRAK ORZEKANIA

W przypadku rozwodu bez orzekania o winie, oboje z małżonków mogą ubiegać się o alimenty na siebie. W sytuacji, gdy wyrok rozwodowy zapadł bez orzekania o winie, bądź sąd ustalił winę obojga małżonków, były współmałżonek, który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka środków utrzymania. Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami wygasa z upływem 5 lat od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Jedynie w wyjątkowych sytuacjach, na wniosek uprawnionego do alimentów, obowiązek ten może być przedłużony przez sąd na okres powyżej 5 lat. Obowiązek alimentacyjny wygaśnie wcześniej niż z upływem 5 lat, gdy małżonek uprawniony do alimentów zawrze nowy związek małżeński.

W wypadku rozwodu z orzekaniem o winie, obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami jest nieograniczony w czasie a przesłanką do orzeczenia jest wyłącznie pogorszenie się sytuacji materialnej osoby niewinnej rozpadu małżeństwa, nie musi ona znajdować się w niedostatku jak w przypadku rozwodu bez orzekania o winie 

Należy pamiętać, że niedostatek to stan, gdy własnymi siłami nie jesteśmy w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb życiowych tj. niemożność podjęcia pracy zarobkowej wskutek konieczności zajmowania się utrzymaniem i wychowaniem dzieci, brak kwalifikacji zawodowych do wykonywania odpowiedniej do wieku, stanu zdrowia i posiadanych umiejętności a orzecznictwo w tym zakresie jest bardziej złożone niż w wypadku pogorszenia się sytuacji materialnej, więc już na etapie składania pozwu rozwodowego wskazane jest, aby ten fakt wziąć pod uwagę.

5) POZEW O ROZWÓD A WYMOGI FORMALNE

Pozew o rozwód jest to pismo, które powinno spełniać ustalone kryteria i by sporządzone pisemnie:

  • datę złożenia pozwu oraz adres właściwego sądu okręgowego
  • dane powoda (powódki) oraz pozwanego (pozwanej): imiona i nazwiska, adresy zamieszkania, numery PESEL
  • tytuł pozwu (pozew o rozwód bez orzekania o winie, pozew o rozwód z orzeczeniem o winie);
  • wskazanie żądania
  • uzasadnienie wniosku – wskazanie, dlaczego małżeństwo się rozpadło, dowody na poparcie tej tezy;
  • wskazanie świadków w sprawie;
  • jeżeli strony posiadają niepełnoletnie dzieci, w pozwie należy wskazać wysokość alimentów i kwestię kontaktów z dziećmi;
  • jeżeli w wyniku rozwodu dojdzie do podziału majątku, w pozwie należy wskazać, co należy do stron, aby uprościć sądowi podział majątku;
  • załączniki do pozwu: skrócony odpis aktu małżeństwa, skrócone odpisy aktu urodzenia dzieci, potwierdzenie wniesienia opłaty sądowej;
  • pozew powinien zostać podpisany przez powoda lub pełnomocnika i złożony w sądzie w dwóch egzemplarzach.

6) ROZWIĄZANIE MAŁŻEŃSTWA A INNE ROZSTRZYGNIĘCIA

Postępowanie rozwodowe poza samą kwestią orzeczenia rozwodu (winie lub braku orzekania w tym przedmiocie), może zawierać rozstrzygnięcia w następujących kwestiach:

  • Władza rodzicielska nad małoletnimi dziećmi;
  • Kontakty z małoletnimi dziećmi;
  • Alimenty;
  • Podział majątku wspólnego;
  • Sposób korzystania z mieszkania na czas wspólnego w nim zamieszkiwania;
  • Eksmisja jednego ze współmałżonków ze wspólnego mieszkania

7) POZEW ROZWODOWY KROK PO KROKU

  • Sporządź wniosek
  • Złóż wniosek do właściwego sądu okręgowego. Pozew o należy wnieść do sądu, który odpowiada ostatniemu wspólnemu miejscu zamieszkania małżonków jeżeli choć jedno z nich nadal tam mieszka. Natomiast jeśli taka sytuacja nie występuje pozew należy złożyć do sądu odpowiedniego dla miejsca zamieszkania pozwanego. W przypadku braku takowego miejsca pozew należy wnieść do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania powoda.
  • Wnieś opłatę. Koszty sądowe ponosi osoba, która wnosi pozew o rozwód. Opłata wynosi 600 PLN.
  • O terminie rozprawy poinformuje w swojej decyzji sąd dostarczając pocztą wezwanie do stawiennictwa osobistego obowiązkowego pod rygorem pominięcia dowodu z przesłuchania w charakterze strony i doręcza pozew wniesiony w sprawie o rozwód wzywając na rozprawę, jednocześnie zobowiązując do złożenia w terminie określnym w wezwaniu niezbędnych dokumentów
  • Sąd przeprowadza postępowanie. Jeśli obie strony zgadzają się na rozwód (brak małoletnich dzieci), sąd może wysłuchać wyłącznie powoda oraz pozwanego i na tej podstawie wydać orzeczenie. Jeśli strony posiadają małoletnie dzieci sąd będzie badał ich sytuacje, mając na uwadze ich dobro, jako wartość nadrzędną. Jeśli rozwód byłby sprzeczny z dobrem małoletnich dzieci stron lub z innych przyczyn byłby on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (np. z uwagi na stan zdrowia jednego z małżonków), może to spowodować zablokowanie orzeczenie rozwodu przez sąd.
  • W wypadku braku zgody na rozwód sąd jednej ze stron postępowania sąd przeprowadza postępowanie dowodowe i albo oddali powództwo albo orzeknie rozwód wydając wyrok rozwodowy.
  • Wyrok ulega uprawomocnieniu w terminie 21 dni od orzeczenia. Po upływie tego czasu strony mogą złożyć do sądu wnioski złożyć o odpisy wyroków z klauzulą prawomocności. Jeżeli któraś ze stron nie zgadza się z wyrokiem sądu, może zaskarżyć go poprzez wniesienie apelacji – do sądu II instancji, czyli sądu apelacyjnego. W terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku strona może złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku.